Komen en gaan ...

Bij de beschrijving van een expositie stond er dat het een komen en gaan van mensen was. Mijn oog viel meteen op die uitdrukking “komen en gaan”. In het Portugees zegt men niet “komen en gaan” maar “gaan en komen”. Het Engels doet het net als het Nederlands, maar volgens mij moet je in bijvoorbeeld Frankrijk ook eerst weggaan voordat je weer terug kunt komen.

Ik ga er dan meteen over piekeren hoe dat komt. Logisch lijkt dat je pas (terug) kunt komen als je daadwerkelijk eerst weg ben gegaan oftewel, je je hebt verplaatst. Dan neem je je eigen beweging dus als uitgangspunt. Als je het omdraait (eerst komen en dan gaan) lijkt het alsof je meer focust op de beweging van de anderen, eerst naar je toe en dan van je af.

Maar goed, hoe dan ook, in het Nederlands worden de werkwoorden komen en gaan op een andere manier gebruikt dan in het Portugees. In het Nederlands kunnen deze twee werkwoorden namelijk vaak bijna als synoniemen worden gebruikt. In het Portugees kan dat niet. Je kunt pas het werkwoord ir (gaan) gebruiken als je je daadwerkelijk gaat verplaatsen ten opzichte van de plek waar je bent als je het werkwoord uitspreekt. Vir (komen) kun je alleen gebruiken als iemand of iets anders zich naar je toe beweegt.

Stel je woont in Portugal en je zit aan de telefoon met een vriend in Nederland. Als die vriend in het Nederlands vraagt wanneer je weer eens naar Nederland komt, kun je antwoorden met “ik kom volgende week”. In het Portugees kan dat niet; je zult dan moeten zeggen “ik ga volgende week” (vou para a semana).

Of je staat in de keuken en vanuit de kamer wordt geroepen wanneer je nu eens komt. Ook dan zeg je “ik kom er aan”; die arme native-speaker Portugees moet dan helaas antwoorden: “ik ga eraan”...

Het is dus belangrijk in de gaten te houden waar de verschillende bij het gesprek betrokken partijen zich bevinden. Als je in Portugal met iemand praat over een vriend die vanuit Brazilië naar bijvoorbeeld Engeland reist, dan zul je ook “vir” gebruiken omdat die vriend zich duidelijk een flink eind verplaatst in de richting waar jij je bevindt. Maar als de vriend van Brazilië naar Canada reist, is “ir” natuurlijk het juiste werkwoord.

Het enige moment waarop ook de werkwoorden “komen” en “gaan” in het Portugees ook door elkaar heen kunnen worden gebruikt is als je iemand vraagt om je ergens naar toe te vergezellen. Je kunt dan zowel vragen: “Vens comigo?” als “Vais comigo?”.

Hetzelfde verhaal gaat precies zo op voor de werkwoorden “levar” en “trazer” - meenemen en meebrengen dus. Ook daar moet je duidelijk in de gaten houden dat voor bewegingen (duidelijk) naar de spreker toe “trazer” wordt gebruikt en verder altijd “levar”, ook als je zelf iets meeneemt.

Om nog even terug te komen op de beschrijving van de expositie; in het Portugees bestaat voor de uitdrukking “een komen en gaan” eveneens het zelfstandig naamwoord “um vaivém”, ook daar is de volgorde van “gaan en komen” gehandhaafd!

Hebt u een taalvraag? Mail me!

Ode aan de taal

Als u dit leest is 2012 alweer een tijdje aan de gang. Hopelijk hebt u fijne kersttijd gehad en bent u met uw rechterbeen in het nieuwe jaar gestapt. De dagen rond kerst en oud en nieuw zijn bij uitstek geschikt om met de hele familie door te brengen. Bij veel families worden in die tijd spelletjes gespeeld, en dan bedoel ik niet spelletjes op de computer, de DS, de PSP of wat voor elektronische spellen die je ook maar kunt bedenken. Niets ten nadele daarvan overigens, maar alles met mate natuurlijk!

Ik las in de krant dat mede dankzij de digitale versie (Wordfeud), het spelletje Scrabble weer helemaal in is, ouderwets gespeeld als bordspel, met zijn allen rond de tafel. Ik als taallievend mens vind dat natuurlijk een geweldige ontwikkeling. Bij ons thuis zou Scrabble in verschillende talen kunnen worden gespeeld (ware het niet dat mijn mannen en spelletjes... afijn, je kunt niet alles hebben).

Het is natuurlijk hartstikke leuk om met zo’n spel je talenkennis weer wat op te vijzelen. Je kunt afspreken het een keer alleen maar met Portugese woorden te spelen. Woordenboek erbij op tafel, want het moeten natuurlijk wel bestaande woorden zijn. Je kunt ook nog afspraken maken over of werkwoorden wel of niet vervroegd mogen worden, of je kunt een keer een rondje doen met alléén maar vervoegde werkwoorden. Genoeg varianten te verzinnen dus.

Toen ik nog aan groepen les gaf (aan verschillende volksuniversiteiten in Nederland) daagde ik in de periode rond Sinterklaas en kerst de cursisten uit om een gedichtje te schrijven het Portugees. Daar kwamen de mooiste vondsten uit. Het allermooiste gedicht werd gemaakt door een cursist die een grote woordenschat had en veel taalgevoel. Het lukte hem in een paar zinnen zijn frustratie over het niet kunnen schrijven van een gedicht in de Portugese taal, heel mooi onder woorden te brengen. Ik weet het refrein nog: “Tudo o que eu queria, fazer poesia”. Maar ook zo’n oer-Hollands gedicht als “Sint liep te denken wat hij jou moest schenken” kwam in het Portugees eigenlijk heel prima over met woorden als “pensar / dar”, “receber / querer” enzovoorts. Ik las dat in Nederland voor het derde achtereenvolgende jaar de Nationale Gedichtenwedstrijd wordt gehouden. Er werden meer dan 10.000 gedichten ingestuurd! Taal is dan ook gewoon te leuk om er niet creatief mee om te gaan!

Dus... Het is misschien al wat laat, januari is al halverwege, maar maak voor 2012 van het verdiepen van uw kennis van het Portugees en het uitbreiden van uw woordenschat uw goede voornemen! Lees wat vaker de lokale kranten, begrijp gedichten, verslind boeken (als u dat moeilijk vindt, kunt u het boek eerst in vertaling lezen en daarna het Portugese origineel ter hand nemen), kijk Portugese televisie, luister Portugese radio;  u zult op veel momenten de vruchten daarvan plukken! Taal en cultuur zijn nu eenmaal diep met elkaar vervlochten en u heeft vast al gemerkt dat als beide gesprekspartners een vreemde taal gebruiken, het gesprek toch vaak snel doodbloedt.

Ik wens u een taalrijk 2012 toe!

Als u vragen of twijfels hebt over een aspect van de Portugese taal kunt u me altijd mailen.

Um abraço, Karolien

Drakenspraak

Misschien merkt u helemaal niks, maar toch denk ik dat u wellicht gaat aanvoelen dat dit stukje heel anders is dan alle andere stukjes die ik u tot nu toe heb voorgeschoteld. Ik ga u iets bekennen. Ik heb dit stukje namelijk niet zelf geschreven. Maar toch heb ik geen plagiaat gepleegd. Hoe kan dat nou?

Vroeger hadden belangrijke mensen (lees: mannen) een secretaresse, of misschien moet ik zeggen “tiepmiep”,  tot hun beschikking. Nou ja in ieder geval – meestal - een juffrouw die alles wat zij zeiden netjes uittypte. Maar ja, dat is niet meer van deze tijd. Vandaag de dag ziet de tiepmiep er héél anders uit...

Vuurspuwen

Sinds een tijdje ondervind  ik aan den lijve wat RSI eigenlijk is. Na te rade te zijn gegaan bij een aantal collega’s heb ik gekozen voor de aanschaf van een programma voor spraakherkenning (onder de veelzeggende naam “Dragon”, de draak dus), zodat ik mijn schouders en armen hopelijk in de nabije toekomst wat zal kunnen ontlasten. Dat betekent dat ik kan vuurspuwen wat ik wil, terwijl de draak alles netjes voor mij uittypt. En ik moet zeggen: het is een zegen!

Maar we moesten wel even aan elkaar wennen. Toen het programma eenmaal op mijn computer gezet was, werd mij gevraagd om gedurende een aantal minuten stukjes tekst voor te lezen zodat de draak aan mijn stem kon wennen. Eerst ging het om een paar stukjes voorgekauwde tekst die ik moest voorlezen. Maar al snel wilde ik zien of het programma daadwerkelijk datgene zou doen waarvoor ik het had aangeschaft.

Ik had met mijn familie al meerdere malen gebrainstormd over dit programma. We hadden allerlei leuke dingen bedacht die we tegen de computer wilden zeggen, in de hoop dat die dan ook - ongecensureerd - daadwerkelijk op het scherm zouden verschijnen.

K***

Nu is het zo dat wij een ietwat problematische relatie hebben met een van onze buren. Al snel opperde mijn oudste zoon dat een goede eerste zin om het programma uit te testen een opmerking zou kunnen zijn over deze buurman. Uiteraard zou dat geen al te aardige opmerking betreffen. De kwaliteit die wij deze buurman willen toedichten is van het kaliber - zoals mijn moeder vroeger zei -: het begint met een “K” en het eindigt op lootzak. Excusez le mot!

Toen ik de headset opzette was ik even stil. Verwachtingsvol stond de cursor te knipperen. Uit respect voor mijn kinderen vond ik dat de eerste zin toch echt die ene moest zijn, dus ik zei luid en duidelijk "de buurman is een k*”. En verrek, opeens stond dat op mijn scherm. Ik wist niet hoe snel ik het weer moest wissen. Vervolgens rolde ik onder de tafel van het lachen, zo hard dat mijn jongens al snel kwam kijken wat er aan de hand was. Vervolgens wilden zij natuurlijk ook proberen of de draak wilde opschrijven wat ze te zeggen hadden. U kunt zich wel voorstellen wat een geweldige middag we hebben gehad.

Zo bleek dat de computer het eigenlijk niet helemaal met ons eens is wat betreft ons oordeel over de desbetreffende buurman. De draak maakt namelijk iedere keer van het K-woord de meervoudsvorm. Dat vinden wij niet erg, hij wordt er niet leuker of minder leuk door. Maar goed, aan enig werk achteraf ontkom ik dus toch niet. Maar dat weegt niet op tegen de vele voordelen, waarvan de allermooiste is dat er veel minder typefouten worden gemaakt!

Hatsjie!

Nu de winter voor de deur staat is er echter wel een ander nadeel te ontdekken aan mijn nieuwe manier van werken... Met het intreden van de regen en de kou heb ik mijn eerste verkoudheid alweer te pakken. Bij elke nies beveelt de draak mij beleefd “zeg dat opnieuw”.

Wat moet ik doen als ik wegens aanhoudende schorheid volledig  hees ben geworden? Ik vrees dat ik dan weer helemaal zelf voor tiepmiep mag spelen....

Abraço, Karolien

(met dank aan de goede tips van o.a. Caby Slootweg van Vertaalbureau Noorderlicht BV)

poder, conseguir, saber, wat kunnen we eigenlijk allemaal?

Als je zegt: “ik kan autorijden”, wat bedoel je dan eigenlijk? En als je dan vraagt: “Kan ik hier parkeren?” is het dan hetzelfde “kunnen”? “Ik kán het” riep het net fietsende kind...

Als iemand vraagt: “Kun je pianospelen?” bedoelt hij dan hetzelfde als wanneer de vraag “Kun je op deze piano spelen?” wordt gesteld?

Het antwoord is nee, dat zijn allemaal andere betekenissen en nuances van het werkwoord kunnen. Dat werkwoord kan namelijk op heel veel manieren gebruikt worden. De betekenis hangt af van de context, het is dan ook een hulpwerkwoord. De talige mens heeft daar geen last van, die snapt op basis van de werkelijke situatie meestal heel prima wat de bedoeling is en sluit de verschillende andere mogelijkheden makkelijk uit.

In het eerste voorbeeld: “ik kan autorijden” bedoelt iemand hoogst waarschijnlijk dat het hem is toegestaan een auto te besturen, omdat hij zijn rijbewijs heeft behaald en voldoet aan de leeftijdsgrens enzovoorts. Maar ja, misschien bedoelde hij dat juist niet, want een andere mogelijke interpretatie van de informatie is dat hij het kán – hij weet hoe het moet, hij heeft het geoefend en geleerd (wellicht in tegenstelling tot zijn vriend die het níet “kan”).

Als iemand na een geheeld (voormalig) gebroken been het gips heeft laten verwijderen, zegt hij wellicht: ik kan (weer) autorijden, wat nuttige informatie is omdat dat een  tijdje lang niet mogelijk was. Hier speelt de toestemming geen rol, en evenmin het feit dat hij wéét hoe het moet; de spreker refereert aan het feit dat het weer mógelijk is de taak uit te voeren.

Zeg je “Ik kan pianospelen”, dan zal niet snel iemand verwachten dat de persoon in kwestie daar door middel van een speelbewijs officieel toestemming voor heeft gekregen. Nee, we begrijpen uit die informatie dat de persoon in staat is om alle ingewikkelde activiteiten die nodig zijn om (hopelijk mooie) klanken uit de piano te persen, beheerst, wellicht na lang en veel oefenen.

Snapt u al een beetje waar ik heen wil? Een woord is zoveel meer dan de letters waaruit het bestaat. In een andere taal kunnen de verschillende betekenissen van “kunnen” best een andere vertaling krijgen. Vragen met “kunnen” in de zin van toestemming hebben, wordt in het Portugees dan ook meestal “poder” (Posso estacionar aqui?) , kunnen / geleerd hebben vertalen we met “saber” (Sei falar português) en kunnen in de zin van slagen / lukken wordt conseguir (consegui!, roept het kind, nadat iets is gelukt),

Laten we eens kijken naar de Portugese varianten van ons Nederlandse “spelen”: dat kun je vertalen met “jogar” als het om sport gaat, “tocar” als het om een instrument gaat (“tocar viola”) en brincar als het om spelen zonder vastomlijnd doel gaat (brinquedos is dan ook het woord voor speelgoed). “Estar” daarentegen heeft in het Nederlands weer extra uitleg nodig; bevindt het boek zich in de kast, dan zeggen we “het staat in de kast”. Maar we zeggen “ik ben in Portugal” en “het ligt op je bureau”. Elke taal heeft andere nuances en dat maakt het interessant. En dat is dan ook meteen (een stuk van) de verklaring voor het feit dat machines helemaal niet kunnen vertalen.

Nog eentje dan en dan houd ik weer op. Het verschil tussen “liggen” en “leggen” is voor niet-Nederlanders een ramp ... Alhoewel, niet alleen voor niet-Nederlanders hoor, ik hoorde eens een vrouw heel trots zeggen dat het verschil tussen die twee werkwoorden haar nu eindelijk duidelijk was. Om dat te demonstreren zei ze “Ik heb het woordenboek op tafel gelégd!”

Haar gesprekspartner (meer ingewijd in de Nederlandse taal) reageerde blij verrast en vroeg hoe ze dan eindelijk het verschil had weten te doorgronden. Het antwoord: “Oh, dat stond heel duidelijk in dat woordenboek uitgelegen!”

Niets aan toe te voegen

Niets zeggen is erg moeilijk vandaag de dag. Stiltes zijn pijnlijk en als je een speld kunt horen vallen is er iets mis. Niets te melden hebben is not done. Iedereen wil graag zijn boodschap kwijt en dringt die op. Men e-mailt, facebookt, twittert, linkedint, hi5t, hyvest, plaxoot en blogt wat af.

Niemand vraagt zich af of iemand het interessant vindt dat ze “uitgeteld op de bank” liggen. Ik wil dat in ieder geval helemaal niet weten maar de informatie rolt toch mijn dagelijkse wereld binnen. Ja, want ook ik heb me bij een aantal van die sociale netwerken aangemeld. Waarom, vraagt u zich af en het antwoord is niet makkelijk te geven. Meestal zeg ik dat ik door klanten en collega’s regelmatig wordt gewezen op het bestaan van die netwerken door uitnodigingen die ik bijna niet durf te negeren. Ik ben blij met de “nu niet” knop, die bespaart me nog even de beslissing, maar herinnert me er na een paar dagen genadeloos aan dat de besluiteloosheid ongedaan gemaakt moet worden. 

En dus bevriend ik me met deze en gene.

zeswoordenverhaal

En het moet gezegd: naast een heleboel iets minder interessante informatie (ik zal het netjes houden) ontvang ik regelmatig pareltjes aan weetjes. Zo las ik dat er een heuse “Six Word Story wedstrijd” bestaat, in navolging van Ernest Hemmingway die het volgende zeswoordenverhaal schreef: “For sale: baby shoes. Never worn.” en dat zijn best geschreven verhaal ooit noemde. Veel schrijvers hebben hun bijdrage geleverd en er zijn prachtige voorbeelden te vinden.

Dat spreekt mij nou aan; ter zake doende informatie, niet teveel gedoe eromheen. Weg met de overbodige franje en loze frasen en met weinig zeggen (of schrijven in dit geval) een heel verhaal vullen. In deze verhalen geen uitroepen als “Ik weet niet wat te zeggen” – kijk, dat zijn ook zes woorden maar dan zónder vulling. Of “Daar heb ik niets aan toe te voegen” – maar liefst acht nutteloze woorden!

informatiemaatschappij

Het jammere is dat als iemand “sprakeloos” is of “er geen woorden voor” heeft, er meestal nog een heleboel informatie blijft stromen. Ja, we leven in een informatiemaatschappij waar alles doorgecommuniceerd moet worden. Maar hoeveel nietszeggende frases heb je nodig om daadwerkelijk niets te zeggen?

U ziet, ik ben dit keer een beetje geïrriteerd en misschien ook wel een beetje irritant, want ook u hebt zojuist weer ruim 400 (and counting) woorden tot u genomen, wellicht zonder dat u erg veel wijzer werd.

geen woorden

De eigenlijke tegenstelling zit hem erin dat ik toch stiekem kijk naar hoeveel “vrienden” ik heb en dat ik blij ben met reacties, al is het maar een “like” – één woord dat toch veel zegt! -  op mijn eigen schrijfsels en hersenspinsels. 

Maar de grootste tegenstelling in dit verhaal is natuurlijk dat ik me het in mijn beroep niet kan permitteren om ergens geen woorden voor te hebben; mijn omzet zou razendsnel kelderen en mijn klanten zouden er niet tevredener door zijn. 
En wie weet ontvrienden ze me dan wel...

Um abraço

Mijn geheugen, jouw geheugen, ons geheugen

Vaak vragen vrienden, bekenden en klanten bezorgd aan me of het “nu met de crisis” wel goed gaat met mijn werk. Nou, ik heb niet te klagen, integendeel,  ik heb meestal werk te over. 

Wat de afgelopen jaren wel steeds vaker voorkomt zijn vertalingen die te maken hebben met geldleningen en ik zie ook meer en meer fusies, opening van filialen, dochterondernemingen enzovoorts. En natuurlijk – met de intensievere handel tussen Portugal en Nederland en de in de laatste jaren snel gegroeide  Nederlandstalige gemeenschap in Portugal - ook steeds meer conflicten die aan de rechtbank moeten worden voorgelegd.

Niet alleen de “crisis” is een reden om naar mijn werkdruk te informeren, vooral ook de vele mogelijkheden die de gebruiker vandaag de dag ter beschikking staan om stukken automatisch te laten vertalen baren mijn vrienden zorgen. Mij niet, ik moet er zelfs om lachen. Het is een fantastisch gegeven dat je een site met interessante informatie in een onbegrijpelijke taal met een druk op de knop in je eigen taal krijgt voorgeschoteld. Daar kan geen “echte” vertaler tegenop en dat moeten we ook helemaal niet willen. En verder, de “computer” kán helemaal niet vertalen! In de hoop een vertalende computer te maken heeft de Europese gemeenschap – en de rest van de wereld – al héél veel geld uitgegeven en tijd besteed, maar het lukt ze niet om zo een complexe taak door een computer  gedaan te krijgen.

De knop waarop “vertalen” staat geschreven, heeft daar dan ook niet veel mee te maken. Wat de hedendaagse computers doen is de informatie in zinnen en stukken zin (“strings”) hakken en in een vertaalgeheugen razendsnel zoeken of er vergelijkbare strings zijn met een versie in een andere taal – en die worden de gebruiker voorgeschoteld. De context, de inhoud, het vakgebied: het wordt allemaal genegeerd, het gaat alleen om het match-percentage van de strings. Vandaar dat dat vaak zeer hilarische resultaten oplevert. Maar desalniettemin heel handig voor iemand die alleen maar even globaal wil weten wat er in het originele stuk wordt behandeld.

Vele stukken die mij ter vertaling worden aangeboden, worden door de bevoegde autoriteiten volgens min of meer vaste richtlijnen opgesteld. Dat betekent dat ik soms zinnen en stukken tekst uit eerder vertaalde stukken kan “hergebruiken”, ongeveer zoals de automatische “vertaler” op de computer ook doet. De markt voor vertaaltools is daar met verve op gedoken en zijn vele programma’s verschenen die de gebruiker een vertaalgeheugen laten opbouwen door alle in strings gehakte teksten (origineel en vertaling aan elkaar gekoppeld) op te slaan. Dus heb ik nu behalve mijn “gewone” geheugen ook een heleboel vertaalgeheugens, die ik afhankelijk van het soort tekst, klant, situatie enzovoorts, kan gebruiken.  Hoef ik – idealiter -  niet meer eerst diep in mijn “gewone” geheugen te graven, vervolgens mijn archief overhoop te halen enzovoorts (alhoewel ... dat gebeurt me toch nog heel vaak hoor!).

Het grote voordeel is dat mijn extra geheugens niet getroffen zullen worden door aardse ziektes; over cyberziektes weet ik gelukkig maar héél weinig!

Ik bescherm mijn extra geheugens goed want ze zijn voor mij natuurlijk erg belangrijk, vooral omdat ik zelf de kwaliteit ervan bepaal. Geheugens van collega-vertalers (ja, want natuurlijk wordt nu ook daarin zeer levendig gehandeld!) kunnen andere maatstaven hanteren en minder interessant voor mij zijn. De kwestie van het intellectueel eigendom wordt er hoe dan ook weer door aangewakkerd en dat brengt me op een waarschuwing die voor iedereen van belang is:

Als je op die “vertaalknop” van bijvoorbeeld Google drukt, geef je direct en onherroepelijk toestemming aan het bedrijf om de informatie die je aan het systeem aanbiedt als hun eigendom te beschouwen. Ze kunnen het vervolgens naar goeddunken hergebruiken. Zo kan het dat je als je om de vertaling van een bepaalde zin vraagt, in de “vertaling” bijvoorbeeld opeens een merknaam (en allerlei informatie) van een heel ander product aantreft....

De ethische kant van de zaak  wordt inmiddels gelukkig op vele fronten al aan de kaak gesteld, maar voordat daar wat mee wordt gedaan zijn we natuurlijk véle vertalingen verder!

Voor nu, um abraço,

Karolien

Nieuwe spellingsregels voor de Portugese taal (Novo Acordo Ortográfico)

Orthografie: “or - tho - gra` fie («Grieks) de -woord (vrouwelijk) 1. kunst om volgens de regels te schrijven, spelkunst; 2. spelling, schrijfwijze van een woord”

Het wordt toch wel eens tijd om aandacht te besteden aan de vernieuwde spelling van de Portugese taal. In de afgelopen decennia is meermalen gepoogd eensluidende afspraken te maken over de schrijfwijze van de Portugese taal in de verschillende landen waar die taal wordt gesproken. De eerste poging stamt uit 1911 en leidde in Portugal tot de eerste grote taalhervorming. Het nieuwste akkoord werd in 1990 gesloten en dat vormt de basis van de nieuwe spellingsregels die sinds januari 2009 (!) in Portugal gelden, uiteraard na een nieuwe set aanpassingen op de versie van 1990.

Er is tot 2015 een overgangsperiode ingesteld, waarin beide spellingen naast elkaar gebruikt mogen worden.

Wat gaat er eigenlijk – in grote lijnen - allemaal veranderen?

Als eerste: Het alfabet krijgt er drie nieuwe letters bij: de k (capa of cá), de w (dáblio, dâblio of duplo vê) en de y (ípsilon of i grego).

Het gebruik van hoofdletters bij de namen van de dagen, maanden, windrichtingen etc. Vervalt, en dus schrijft men voortaan janeiro, fevereiro e norte, sul, etc.

Verder gaan veel overbodige /want je hoort ze toch niet ...)  medeklinkers ook tot het verleden behoren. In het volgende rijtje krijgt u een goed idee van waar ik het over heb:

1.       cc wordt c: bijv. transacionado, lecionar. Maar in de volgende woorden blijft - omdat je hem uitspreekt - de dubbele cc gehandhaafd: friccionar, perfeccionismo.

2.       cç wordt ç in ação, ereção, reação. Maar cç wordt gehandhaafd in fricção, sucção.

3.       ct wordt t in  ato, atual, teto, projeto. Maar ct wordt gehandhaafd in facto, bactéria, octogonal.

4.       pc wordt c in percecionar, anticoncecional. Maar: núpcias, opcional.

5.       pç wordt ç in adoção, conceção. Maar: corrupção, opção.

6.       pt wordt t in  Egito, ótimo, batismo. Maar: inapto, eucalipto.

Samengevat kunnen we stellen dat de uitspraak bepaalt of de medeklinker gehandhaafd wordt; hoor je hem niet, wég ermee!

Stomme h

Van een aantal woorden verdwijnt de stomme h als beginletter. Volgens de nieuwe regels schrijven we nu úmido en erva. Maar história blijft zoals het was...

Ook qua accenten zijn er aanpassingen. Zo behoort het in Brazilië nog gebruikte trema (¨) nu tot het verleden. In Portugal verdwijnt een aantal grafische accenten (die dus toch al geen functie hadden voor de uitspraak), en volgens de nieuwe spelling schrijf je dus bijvoorbeeld: creem, veem en leem in plaats van crêem, vêem, lêem; en para, pera, pelo en polo in plaats van pára, pêra, pêlo, pólo. Maar ook in andere gevallen verdwijnen accenten, zoals in voo, enjoo, ideia etc.

Samengestelde woorden

Wat betreft het gebruik van het verbindingsstreepje ligt het allemaal iets ingewikkelder. Zo verdwijnt het streepje bijvoorbeeld wel in autoestrada (omdat het voorvoegsel op een andere klinker eindigt dan die waarmee het achtervoegsel begint) maar blijft het bestaan in ex-marido, vice-presidente, micro-ondas, etc.

Bij het werkwoord haver verdwijnt het streepje ook en moet je dus nu: hei de, hás de, enzovoorts, schrijven. En ook fim de semana gaat in de nieuwe spelling zonder streepjes door het leven (maar cor-de-rosa weer niet...). Ook dieren en plantensoorten mogen hun streepje houden en zo blijven bijvoorbeeld de águia-real en de couve-flor onveranderd.

Dubbele spelling ...

In de nieuwe spelling is het mogelijk dat woorden op twee manieren geschreven kunnen  worden. Dit heeft vaak te maken met de accenten (en die weer met de uitspraak, die van veel woorden in bijvoorbeeld Brazilië nu eenmaal afwijkt van die van Portugal). Zo kun je dus tegenkomen: académico en acadêmico, sénior en sênior. Maar daarvan zullen we in Portugal niet veel merken, we houden de tot nu toe gebruikelijke spelling van die woorden aan.

Voors en tegens

Er zijn veel argumenten vóór de spellingshervorming; geschreven taal komt dichter bij de uispraak, eenheid in de verschillende Portugeestalige landen, vereenvoudiging en betere uitwisseling en samenwerking op het gebied van onderwijs, volgen van de natuurlijke taalontwikkeling. En uiteindelijk heeft maar ongeveer 1,6% van de woorden in Portugal te “lijden” van de nieuwe regels.

Tegenargumenten zijn er natuurlijk ook, en véél: niet natuurlijke taalontwikkeling, “oplossen” van een niet bestaand probleem (de verschillen in spelling in de diverse Portugeessprekende landen zijn volledig duidelijk, logisch en geaccepteerd), geldverspilling door het aanpassen van alle geschreven werken (schoolboeken!!) en “omscholing” van alle taalgebruikers.

En dan is er natuurlijk nog de naam van de spellingsregels: Novo Acordo Ortográfico, afgekort NÃO!!!

Er is veel onenigheid over de nieuwe spellingsregels onder taalgebruikers en -kenners. Maar waar is dat ooit niet het geval geweest als het gaat om veranderingen?

Ikzelf heb eigenlijk nog steeds geen positie ingenomen. Ik ben altijd heel gelukkig als ik bedenk dat ik de regels niet hoef te maken of te beoordelen. Maar ik moet ze natuurlijk wel volgen... Ik moet bekennen dat ik daar nog niet “aan” ben. Een nieuwe spellingchecker, naslagwerk, vragen, twijfels ... ik schuif het nog maar even voor me uit!

Maar ja, als er tot 2015 geen nog-weer-nieuwe hervorming komt of een taalrevolutie die de implementatie van de nieuwe regels toch  tegenhoudt (en geloof me, er zijn veel initiatieven gaande!), zullen we er met z’n allen toch echt wel aan moeten!

Meer informatie over de nieuwe spellingsregels kunt u uiteraard vinden op het internet, zie bijvoorbeeld: http://www.portaldalinguaportuguesa.org, umportugues.com, www.priberam.pt

Ook een taalvraag?

Mail me: karolienvaneck@gmail.com